The Odyssey: Christopher Nolan và câu chuyện về cái giá của chiến thắng

Christopher Nolan chưa bao giờ là đạo diễn yêu thích những chiến thắng dễ dàng. Trong thế giới điện ảnh của ông, khoảnh khắc được coi là "vinh quang" thường chỉ là điểm khởi đầu cho một câu hỏi lớn hơn: Con người phải đánh đổi điều gì để có được chiến thắng ấy?

Nếu Dunkirk kể về bản năng sinh tồn giữa chiến tranh và Oppenheimer đặt ra những vấn đề đạo đức sau khi bom nguyên tử ra đời, thì The Odyssey dường như tiếp tục mạch suy tư ấy theo một cách khác. Lần này, Nolan không kể về cuộc chiến thành Troy, mà kể về những gì còn sót lại sau cuộc chiến.

Khi người hùng không còn là người chiến thắng

Trong thần thoại Hy Lạp, Odysseus được nhớ đến như vị anh hùng với trí tuệ phi thường, người nghĩ ra kế "con ngựa gỗ" giúp quân Hy Lạp hạ thành Troy. Thông thường, đó sẽ là đỉnh điểm của một bộ phim sử thi.

Nhưng Nolan lại bắt đầu câu chuyện từ chính thời điểm ấy kết thúc. Ông không dành nhiều thời lượng để tái hiện chiến thắng, cũng không biến Odysseus thành hình mẫu bất khả chiến bại. Thay vào đó, người hùng xuất hiện với vẻ mệt mỏi, lạc lối và luôn bị quá khứ bám theo.

Điều mà bộ phim quan tâm không còn là Odysseus đã chiến thắng như thế nào, mà là anh đã phải sống ra sao với những gì mà mình đã trải qua.

Chiến tranh có thể kết thúc, nhưng hậu quả thì không

Suốt hành trình trở về Ithaca, Odysseus liên tục bị kéo ngược về những ký ức ở Troy. Những hình ảnh ấy không xuất hiện như hồi tưởng thông thường mà đứt đoạn, chồng chéo và lặp đi lặp lại, như thể chiến tranh chưa bao giờ thật sự rời khỏi tâm trí nhân vật.

Đó là lựa chọn kể chuyện đáng chú ý của Nolan. Ông không biến chiến tranh thành những trường đoạn hoành tráng để người xem trầm trồ, mà biến nó thành một gánh nặng vô hình, theo nhân vật trong từng bước chân.

Ở góc nhìn này, biển cả, quái vật hay những vị thần không còn là thử thách lớn nhất. Thứ khó vượt qua nhất lại là những ký ức mà Odysseus luôn cố quên nhưng không bao giờ có thể xóa bỏ.

Điều khiến The Odyssey khác những bộ phim sử thi

Nếu nhiều bộ phim thần thoại xây dựng người anh hùng như biểu tượng của sức mạnh, The Odyssey lại liên tục cho thấy sự mong manh của nhân vật chính. Odysseus không chỉ mất đồng đội. Anh còn mất sự bình yên trong tâm trí.

Những cuộc gặp gỡ trên hành trình có thể được hiểu như những lần nhân vật đối diện với nỗi sợ, sự hối hận và cảm giác tội lỗi mà chiến tranh để lại. Bộ phim vì thế không còn là câu chuyện về việc đánh bại kẻ thù, mà là hành trình học cách chấp nhận chính mình sau những gì đã xảy ra.

Đó cũng là lý do bộ phim mang nhịp điệu chậm và giàu tính nội tâm hơn kỳ vọng của nhiều khán giả vốn chờ đợi một tác phẩm sử thi truyền thống.

Christopher Nolan và những bộ phim về "hậu quả"

Nhìn lại sự nghiệp của Christopher Nolan, có thể thấy ông hiếm khi chỉ kể về một sự kiện. Điều ông quan tâm hơn là những hệ lụy mà sự kiện ấy để lại đối với con người.

Trong Memento, ông quan tâm đến trí nhớ hơn là tội ác. Ở Interstellar, điều được khai thác không phải chuyến du hành vũ trụ mà là sự đánh đổi của thời gian. Oppenheimer cũng không xoay quanh quá trình chế tạo bom nguyên tử, mà đào sâu những hệ lụy đạo đức sau phát minh ấy.

Với The Odyssey, Nolan tiếp tục đặt trọng tâm vào phần mà nhiều câu chuyện thường bỏ qua: điều gì xảy ra sau chiến thắng. Đó là lựa chọn khiến bộ phim mang màu sắc phản chiến nhiều hơn là ca ngợi chủ nghĩa anh hùng.

Chiến thắng nào cũng có cái giá của nó

Đến cuối phim, điều còn lại trong Odysseus không phải niềm kiêu hãnh của người chiến thắng. Đó là ký ức về những người đã ngã xuống, về những sinh mạng không thể lấy lại và về những quyết định sẽ theo anh suốt phần đời còn lại.

Chiến thắng thành Troy vì thế không còn được nhìn như một vinh quang tuyệt đối, mà trở thành điểm khởi đầu của một hành trình khác, hành trình học cách sống cùng những mất mát do chính chiến tranh tạo ra.

Có lẽ, đó cũng là thông điệp đáng suy ngẫm nhất mà Christopher Nolan gửi gắm qua The Odyssey: chiến tranh luôn tạo ra người chiến thắng và kẻ thất bại, nhưng sau tất cả, không ai thực sự rời khỏi cuộc chiến mà không phải mang theo một cái giá.